akoestiek in sportaccomodaties, sportzalen en gymnastieklokalen

In sportaccommodaties en gymnastiekzalen is regelmatig sprake van een slechte akoestiek. Dit geeft aanleiding tot klachten van gebruikers en dan met name van mensen die dagelijks in deze zalen werken, zoals trainers en docenten lichamelijke opvoeding.

De slechte akoestiek in sportzalen wordt vrijwel altijd veroorzaakt door gebrek aan absorptie in de zaal. Het gevolg is veel galm en een lange nagalmtijd. In de zaal ontstaan veelal hoge geluidniveaus. Typerende gezondheidsklachten gepaard gaand met het werken in ruimten met een hoog geluidsniveau zijn hoofdpijn, stemklachten, gehoor- en vermoeidheidsklachten en oorsuizen na een dag werken.

De Nederlandse wetgeving heeft geen officiële normbladen waarin eisen inzake de akoestiek in sportaccommodaties zijn vastgesteld. Wel zijn er door adviserende instanties zoals de Rijksgebouwendienst, de vakbond voor docenten lichamelijke opvoeding KVLO, KIWA ISA Sports en het NOC-NSF richtlijnen gepubliceerd. Deze richtlijnen gaan uit van de nagalmtijd als bepalende parameter.

rijksgebouwendienst
De Rijksgebouwendienst geeft in de publicatie "Bouwfysische kwaliteit Rijkshuisvesting, Wettelijke eisen en Rgd-richtlijnen". Volgens deze richtlijnen mag de gemiddelde nagalmtijd voor sportzalen circa 1,0 s tot 1,5 s bedragen over de frequentiebanden 125 Hz tot 2000 Hz. Deze richtlijn geeft tevens aan dat de nagalmtijd in de verschillende frequentiebanden niet meer dan 20% mag afwijken van de nagalmtijd voor 500 Hz.

kvlo
Het Koninklijke Vereniging van leraren Lichamelijke opvoeding (KVLO) omschrijft prestatie-eisen in de publicatie ‘Normen gymnastieklokalen en sportzalen/delen van sporthallen met schoolgebruik’ .
Hierin zijn de volgende waarden opgenomen voor enkele bouwakoestische parameters:

De gemiddelde absorptiecoëfficiënt van de sportruimte dient ten minste 0,25 te zijn.
De nagalmtijd is afhankelijk van volume en absorberend vermogen van een ruimte.
De gemiddelde nagalmtijd in een frequentiegebied van 125 – 4000 Hz is maximaal 1,0 s. voor een gymzaal/sportzaal van 14 x 22 x 5,5 meter.
De nagalmtijd per frequentieband (Tmax/fb) wordt gerekend door Tgem te delen door Tmax/fb en dient: groter of gelijk te zijn aan 0,7.
Het achtergrondgeluidsniveau is maximaal 40 dB(A). Dit geldt zowel voor externe geluiden als verkeer van buiten als voor interne geluidsbronnen als ventilatie- en verwarmingssystemen.
De isolatie-index voor contactgeluid tussen een ruimte voor bewegingsonderwijs en andere verblijfs/lesruimtes voor leerlingen is ten minste 10 dB(A), bij voorkeur 15 dB(A).

NOC-NSF
Het NOC-NSF hanteert met betrekking tot geluid voor sportaccommodaties een soort norm "nagalmtijd en achtergrondgeluidniveau in overdekte multifunctionele sportaccommodaties" (ISA-US1-BF1) waarin, afhankelijk van de inhoud van de zalen, de maximaal toelaatbare nagalmtijden en het niveau van het achtergrondgeluid worden gespecificeerd.

In de onderstaande tabel zijn de maximaal toelaatbare nagalmtijden die gelden voor sportaccommodaties opgenomen. Dit is de gemiddelde T60 berekend over de octaafbanden van 125 Hz tot en met 4000 Hz.

zaaltype afmeting [m] hoogte [m] inhoud [m3] Tgem (125 -4000 Hz) [s]
gymnastieklokaal 14 x 22 5,5 ≤ 1.700 ≤ 1,0
sportzaal 13 x 22 7 1.701 – 2.100 ≤ 1,1
1/3 sporthal/sportzaal 14 x 24 7 2.101 – 2.400 ≤ 1,2
sportzaal 16 x 28 7 2.401 – 3.200 ≤ 1,3
sportzaal 32 x 28 7 3.201 – 4.350 ≤ 1,4
2/3 sportzaal 24 x 44 7 4.351 – 6.300 ≤ 1,5
sporthal 28 x 48 7 6.301 – 7.400 ≤ 1,7
sporthal 28 x 48 7 7.401 – 9.500 ≤ 1,8
sporthal 28 x 48 9 9.501 – 12.400 ≤ 1,9
sporthal 28 x 88 7 12.401 – 17.250 ≤ 2,0
sporthal 32 x 88 10 17.251 – 29.000 ≤ 2,3

 Aanvullend geldt voor alle accommodaties een eis aan de maximaal toelaatbare nagalmtijd per band. Deze is gebaseerd op de gemiddelde nagalmtijd (T60,gem).

Er geldt per octaafband: T60,max ≤ 1,4 x T60,gem

Voor alle overdekte sportaccommodaties geldt dat het niveau van achtergrondgeluid (installaties) voor een lege zaal niet meer mag bedragen dan 40 dB(A) gemeten in het midden van de zaal en het midden van iedere zaalhelft op een hoogte van circa 1,5 m.

In het ontwerp wordt de akoestiek van sportaccommodaties en andere grote ruimten door Fysi-K berekend door middel van akoestische modelering.sportzaal akoetisch model

In het werk worden de nagalmtijden gemeten in een lege zaal met behulp van een ruisbron in een drie-vlaks opstelling in de zaal. Het aantal te meten posities hangt af van de grootte van de zaal. De nagalmtijden worden gemeten volgens de meetmethode zoals beschreven in NEN 5077.